{"id":3078,"date":"2024-07-16T14:01:09","date_gmt":"2024-07-16T14:01:09","guid":{"rendered":"https:\/\/sdm.nl\/?p=3078"},"modified":"2025-07-24T08:43:18","modified_gmt":"2025-07-24T08:43:18","slug":"media-voor-democratie-2024-de-kop-is-uit-het-zand","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sdm.nl\/en\/media-voor-democratie-2024-de-kop-is-uit-het-zand\/","title":{"rendered":"Media voor Democratie: ‘De kop is uit het zand’"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n \n\n\n
\n

Op de langste dag van het jaar kwamen honderd invloedrijke mensen uit Nederlandse journalistieke media samen op het evenement Media voor Democratie, georganiseerd door SDM. Een unicum, want niet eerder in de recente geschiedenis kwam zo\u2019n gezelschap bijeen. \u201cDe kop is uit het zand,\u201d werd opgemerkt door een deelnemer. \u201cWe zien de tekortkomingen binnen de sector, en de noodzaak voor zelfreflectie.\u201d\u00a0<\/strong><\/p>\n

Hoofdredacteuren van vrijwel alle Nederlandse nieuwsmedia, CEO\u2019s en COO\u2019s van DPG Media en RTL Nederland, bestuurders van NPO en Mediahuis, ambtenaren van het ministerie van OCW, media-onderzoekers en hoogleraren, fonds-directeuren en kritische columnisten \u2013 ze waren er allemaal.<\/p>\n

De gedeelde urgentie was voelbaar: hoe kunnen en m\u00f3eten journalistieke media hun democratische rol beter vervullen nu de wereld ingrijpend aan het veranderen is?<\/p>\n

Waarom Media voor Democratie?<\/h3>\n

Oude antwoorden en opvattingen voldoen niet meer om in te spelen op deze ontwikkelingen. Samen met Stichting ter Bevordering van de Christelijke Pers, Stichting Lux et Libertas, Stichting het Nieuwe Parool en Stichting de Volkskrant faciliteerde Stichting Democratie en Media (SDM) het gesprek.<\/p>\n

Omdat wij de statutaire opdracht hebben om bij te dragen aan de publieke meningsvorming ten behoeve van de rechtsstaat en een pluriform medialandschap, en geen enkel ander belang dienen dan dat. Maar ook omdat wij ten diepste geloven dat we alleen verder komen als we gezamenlijk en in alle openheid durven te bespreken waar de schoen wringt.<\/p>\n

\"\"Foto: Anne van Zantwijk<\/em><\/p>\n

Vijf inzichten<\/h3>\n

Daarom gingen de deelnemers van Media voor Democratie in deelsessies op zoek naar nieuwe perspectieven en inzichten. Zonder in de journalistieke reflex te schieten om direct oplossingen te formuleren, bespraken we waar we staan, wat er wringt en wat we moeten borgen. Vijf thema\u2019s springen eruit.<\/p>\n

1. Het publiek moet meer centraal komen te staan<\/b><\/p>\n

De journalistiek moet \u2018publiekswijzer\u2019 worden, en beter begrijpen en doorvoelen wie hun publiek is en wat die nodig heeft. Zoals een deelnemer opperde: \u201cMisschien moeten we wel in relatietherapie.\u201d Niet alleen met \u2018het publiek\u2019, maar met allerlei groepen binnen dat publiek (met name jongeren). Die zoeken herkenning en erkenning, transparantie en oprechte verbondenheid. \u201cEn dat vergt een open en mensgerichte focus van de journalistiek, waarbinnen zorg, emotie en liefde ook een plek hebben.\u201d Hoopvol is dat journalisten hierbij terug kunnen vallen op een rijke traditie met old school skills <\/i>om in contact te blijven met bronnen en netwerken.<\/p>\n

2. Meer aandacht voor de waarde van journalistiek<\/b><\/p>\n

Journalisten moeten hun succes anders gaan formuleren: van een eenzijdige focus op volume en prijs (en altijd \u2018meer\u2019) naar een model dat de waarde <\/i>van hun vak beter laat zien (eerder \u2018minder, maar beter\u2019). Bijvoorbeeld door de bijdrage van journalistieke media aan gemeenschapsvorming te erkennen. Hierbijlijkt ook meer ruimte en noodzaak te zijn voor missie-gedreven journalistiek. Zeker als die missie de waarborging van het vrije woord is.<\/p>\n

3. We moeten kritisch bl<\/b>ijven op ons eigen functioneren <\/b><\/p>\n

\u201cDe kop is uit het zand,\u201d werd opgemerkt door een deelnemer. \u201cWe zien de tekortkomingen binnen de sector, en de noodzaak voor zelfreflectie.\u201d Deelnemers toonden in de sessies een kritische houding, waren zelfonderzoekend en oplossingsgericht. Ze geven aan dat een minder arrogante houding nodig is, met meer ruimte voor transparantie en verantwoording. Zonder hierbij overigens concessies te doen aan professionaliteit en geloofwaardigheid van de sector. En dat is een dunne lijn, gezien de vele vormen van ondermijning. Inclusieve redacties zijn nodig om de cultuurveranderingen in de sector te realiseren, wat vaak nog problematisch is.<\/p>\n

4. Meer samenwerking is nodig, binnen duidel<\/b>ij<\/strong>kere kaders<\/b><\/p>\n

Meerdere deelnemers benoemden dat we elkaar als journalisten en mediaprofessionals nodig hebben om onze cruciale rol voor de Nederlandse samenleving te blijven vervullen. Samen vormen we een rijk ecosysteem met zowel commerci\u00eble als publieke media, met grote en kleine spelers. Tegelijkertijd concurreren we met elkaar om bezoekers, abonnees en advertenties. En zal druk hierop alleen maar groter worden met de aangekondigde btw-verhogingen en bezuinigingen. Daarom werd door deelnemers gepleit voor enerzijds een duidelijker taakverdeling tussen publiek en privaat, anderszijds meer nadruk op een gevoel van gezamenlijkheid binnen de media sector. \u201cTe veel nadruk op de onderlinge verschillen, te veel zout op slakken en elkaar publiekelijk de maat nemen doen afbreuk aan onze gezamenlijke positie.\u201d<\/p>\n

5. De t<\/b>ij<\/strong>d vraagt om sectorbrede noodscenario\u2019s <\/b><\/p>\n

Journalisten laat zich niet graag insnoeren met wetten en regels. Tegelijkertijd zijn er doembeelden waar de hele sector van huivert. \u201cDe eigenaren komen nu nog uit Belgi\u00eb, maar wat nou als dat China wordt\u2026?\u201d en; \u201cKunstmatige Intelligentie heeft geen redactiestatuut.\u201d Het hebben van noodscenario\u2019s en het vastleggen van verantwoording lijken dan ook buitengewoon urgent en noodzakelijk. Er zijn investeringen nodig om vrije journalistiek te kunnen blijven garanderen, bijvoorbeeld met juridische hulpverlening en weerbaarheidstrainingen. Tegelijkertijd moet worden opgetreden tegen verkokering en drempels in toegang. Gesproken werd bijvoorbeeld over algoritmeloos toegang en budget om paywalls te doorbreken.<\/p>\n