{"id":4123,"date":"2025-08-28T10:03:19","date_gmt":"2025-08-28T10:03:19","guid":{"rendered":"https:\/\/sdm.nl\/?p=4123"},"modified":"2025-08-28T10:04:26","modified_gmt":"2025-08-28T10:04:26","slug":"reflectiebijeenkomsten-journalistiek-hoeveel-van-het-eerstelijns-nieuws-is-in-onze-flooded-zone-echt-waardevol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sdm.nl\/en\/reflectiebijeenkomsten-journalistiek-hoeveel-van-het-eerstelijns-nieuws-is-in-onze-flooded-zone-echt-waardevol\/","title":{"rendered":"Reflectiebijeenkomsten journalistiek: \u2018Hoeveel van het eerstelijns nieuws is in onze flooded zone \u00e9cht waardevol?\u2019"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n \n\n\n
\n

We staan voor de deur van een nieuw informatietijdperk. Wat dat voor journalistieke media betekent is nog gissen. Over dit thema organiseerde SDM dit jaar drie reflectiebijeenkomsten met journalisten.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

‘We zijn de weg kwijt. Wat dat betreft is de vergrijzing goed nieuws: de kranten winnen wat tijd om na te denken over de nieuwe generaties.\u2019<\/em><\/p>\n

\u2018Zijn mensen onder de 35 daadwerkelijk minder ge\u00efnformeerd?\u2019<\/em><\/p>\n

\u2018De lezer bepaalt nu de legitimiteit, niet het medium.\u2019<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>\u2018Waarheid is ‘zou kunnen’ geworden.\u2019<\/em><\/p>\n

Het zijn uitspraken die nog dagenlang nagalmden in onze hoofden. Ze kwamen voorbij tijdens de drie journalistieke reflectiesessies die Stichting Democratie en Media organiseerde. Bij deze ontmoetingen gingen journalisten en journalistieke professionals in vertrouwelijke sfeer met elkaar in gesprek, met als doel het uitwisselen van idee\u00ebn en gedachtevorming. Deze zomer rondden we de serie af.<\/p>\n

In totaal kwamen zo\u2019n dertig deelnemers (steeds in wisselende samenstelling) drie keer bij elkaar. Het betrof techredacteuren, een TikTok-verslaggever, freelance onderzoeksjournalisten en hoofdredacteuren van 12 verschillende media. Deelnemers hadden vanuit hun titel (onder meer NRC<\/em>, Zembla<\/em>, EW<\/em>, Trouw<\/em>, RTL Nieuws<\/em> and Al Jazeera<\/em>) of vakgebied (journalism studies, kunstmatige intelligentie) andere benaderingen voor dezelfde uitdagingen. Sommigen van hen kwamen vaker terug om te verdiepen, anderen verrijkten eenmalig een bijeenkomst met hun frisse blik.<\/p>\n

\"\"
\nFoto’s: Anne van Zantwijk<\/em><\/p>\n

Waarom reflectiesessies?<\/strong><\/p>\n

\u2018Hoe uniek,\u2019 zei een deelnemer na afloop van een reflectiebijeenkomst, \u2018om met zo\u2019n groep uit verschillende redacties te kunnen sparren over je dilemma\u2019s. Ik heb hier altijd zo\u2019n behoefte aan, maar in je dagelijkse werk moet je vooral besluiten nemen.\u2019 Deze vaak gehoorde ervaring was de reden om een aantal jaar geleden te beginnen met reflectiebijeenkomsten, in samenwerking met Van de Bunt Adviseurs.<\/p>\n

SDM gelooft in de waarde van stilstaan, idee\u00ebnuitwisseling en gedachtevorming, en gelooft dat dit het medialandschap sterker en toekomstbestendiger kan maken. Als onafhankelijke partij brengt het journalisten uit verschillende hoeken samen en faciliteert het ruimte voor reflectie.<\/p>\n

Acht inzichten<\/strong><\/p>\n

In de reeks van dit jaar lag de focus op de (nieuwe) rol van de journalistiek binnen een het informatie-ecosysteem. We \u2018consumeren\u2019 nieuws anders, construeren de waarheid anders en discussi\u00ebren er anders over. Hoe moeten journalisten zich hiertoe verhouden? Uit deze drie reflectiebijeenkomsten destilleren wij acht inzichten.<\/p>\n

1. \u2018We moeten double downen op feitelijkheid\u2019
\n<\/strong>Lange tijd vervulde journalistiek de rol van gatekeeper: media bepaalden welke informatie het publiek te zien kreeg. In het digitale tijdperk verschoof die rol naar gatewatcher: een gids in de overvloed aan nieuws. Inmiddels lijkt er helemaal geen \u2018gate\u2019 meer te zijn. Het medialandschap is meer een uitgestrekt festivalterrein zonder hekken \u00e0 la Woodstock waar iedereen vrij rondloopt en zelf kiest welke podia ze willen bezoeken, en waar grote techbedrijven de hoofdsponsor zijn en de main stage<\/em> programmeren.<\/p>\n

Hoe blijf je als journalistiek medium relevant op zo\u2019n onoverzichtelijk terrein? Hoe zorg je ervoor dat je wordt opgemerkt in de chaos van prikkels en podia? Waar ligt nog het onderscheidend vermogen van journalistiek? We hebben lang gedacht dat we moeten concurreren met Netflix, zegt een deelnemer, door het enorme bereik en relevantie van dat platform. Maar onze daadwerkelijke concurrenten zijn de chatbots die voor feitelijk doorgaan. We concurreren namelijk op waarheidsvinding. En daarom moeten we \u2018double downen op feitelijkheid\u2019.<\/p>\n

2. Wat is journalistiek nog (1) \u2013 een instituut met gezag?
\n<\/strong>Het gezag van journalistiek is tanende, en zal verder afbrokkelen, voorspellen de deelnemers, mede door technologische ontwikkelingen, maar ook een beetje door onszelf. Wat journalisten belangrijk vinden, is niet altijd wat voor het publiek waardevolle informatie is. \u201cWaarom schrijven jullie nooit over..?\u201d vragen mensen die zich niet herkennen in de berichtgeving van een krant. Journalisten hebben de neiging om \u2018erin en eruit\u2019 te gaan, een extractive <\/em>werkwijze waarbij even wat quotejes worden gehaald. Wat heeft een school, moskee of buurthuis hieraan, what\u2019s in it for them<\/em>? Zijn er nieuwe werkwijzen nodig om gezag en relevantie te behouden?<\/p>\n

\u201cWaarom schrijven jullie alleen over ons als er iets ergs gebeurt, en nooit over ons dagelijkse leven?\u201d kreeg een hoofdredacteur voorgeschoteld. \u2018Vroeger was het juist goed als het nieuws niet over jou ging,\u2019 merkt een deelnemer in reactie op. Want nieuws betekende al te vaak slecht nieuws, \u2018dat wat afwijkt\u2019. Maar in de flooded zone<\/em> is die positie onhoudbaar, en geeft het nieuws een vertekend beeld van de werkelijkheid. Het roept vragen op: hoe bepaal je wat nieuws is? En wie ben jij om dat te bepalen?<\/p>\n

Toch heeft journalistiek nog steeds gezag, stelde een deelnemer: \u2018Je kunt niet g\u00e9\u00e9n nieuws volgen.\u2019 Veel mensen hebben geen abonnement op een krant, maar zijn wel degelijk maatschappelijk betrokken. Iedereen wil kunnen meepraten bij het koffiezetapparaat. Gezag lijkt zich vaker te concentreren rond individuen; denk aan rechtbankverslaggevers als Saskia Belleman. Is een journalistiek medium nog een gezaghebbend instituut, of eerder een platform voor gezaghebbende journalisten en persoonlijkheden?<\/p>\n

\"\"
\nFoto’s: Anne van Zantwijk<\/em><\/p>\n

3. Wat is journalistiek nog (2) \u2013 een dienst en een huisvriend?
\n<\/strong>Is een influencer die wederhoor pleegt een journalist? Hoe zit het met de \u2018mediamaker\u2019 die werkt bij een journalistiek bedrijf? En kan een rooster van televisie-uitzendingen, een rapnummer over een maatschappelijk thema of een artikel over hoe naaktslakken uit je tuin te verwijderen ook \u2018journalistieke content\u2019 bevatten?<\/p>\n

Servicejournalistiek is een manier geworden om de band met het publiek te versterken, en de rol van \u2018huisvriend\u2019 te bestendigen, maar krijgt op redacties ook met weerstand te maken – \u201cmoet ik echt een artikel schrijven over slakkenbestrijding?\u201d Mediabedrijven moeten financieel overeind blijven, maar het is de vraag of er gezag mee teruggewonnen wordt. Tegelijkertijd, merkt een deelnemer op, zijn de NOS-website, het achtuurjournaal en Rob Trip bij uitstek huisvrienden, net als de columnisten bij kranten: mensen die je vertrouwt, onderdeel van je dagelijkse leven zijn, die je om allerhande zaken om advies kunt vragen, maar die je ook een spiegel voorhouden, en soms wijzen op de andere kant van een verhaal.<\/p>\n

4. Niet de goede antwoorden, maar de goede vragen doen ertoe
\n<\/strong>\u2018We gaan nu uitleggen hoe het zit\u2019, is de standaardmodus van veel journalisten. Journalisten zijn altijd bezig met het goede antwoord krijgen, terwijl het gaat om de vraag, volgens een deelnemer. Zo wordt er regelmatig aan politici gevraagd: \u201cHoe was het overleg? Het duurde wel lang h\u00e8\u201d in plaats van \u201cWat hebben jullie besproken?\u201d Programma\u2019s moeten het lef hebben om geen politicus in beeld te hebben bij hun item, als deze toch niets wezenlijks toevoegt aan de inhoud. Want wat brengt zo\u2019n kluwen politici en journalisten over aan een kijker? \u2018Het lijkt een 1-2\u2019tje. Als je hard werkt aan goede vragen, dan wil iemand wel praten. En als iemand niet wil praten, dan laat je d\u00e1t zien.\u2019<\/p>\n

\"\"Foto’s: Anne van Zantwijk<\/em><\/p>\n

5. Media worden met juridische dreiging uit elkaar gespeeld
\n<\/strong>Het journalistieke werkveld is grimmiger geworden. SLAPPs (strategische rechtszaken om publicaties te dwarsbomen en kritische stemmen de mond te snoeren) nemen toe, een trend die is komen overwaaien uit de Verenigde Staten. Vooral vermogende bedrijven en individuen, gewapend met dure advocaten en pr-adviseurs, zetten deze tactiek in om hun onwelgevallige journalistiek monddood te maken.<\/p>\n

De gevolgen zijn vaak niet juridisch, maar praktisch verlammend. Zelfs als een rechtszaak wordt gewonnen, kost het mediaorganisaties tonnen en vreet het energie – energie die niet naar journalistiek kan gaan. Freelancers worden er financieel en mentaal door uitgeput.<\/p>\n

Een nieuwe trend is dat media die een bericht van een ander overnemen \u00f3\u00f3k juridisch benaderd worden. Voor kleine nieuwswebsites is zelfs een sommatie (soms automatisch gegenereerd) al reden genoeg om een artikel dan offline te halen. Die juridische stappen maken dat media huiveriger zijn om te vertrouwen op collega-media. Dan wordt sneller toegegeven aan deze dreiging, terwijl het een gedegen publicatie was.<\/p>\n

Meer samenwerking en solidariteit binnen de journalistiek is daarvoor essentieel. Deel bewijs, steun elkaar, en bied gezamenlijk weerstand tegen juridische intimidatie \u00e9n tegen publieke verdachtmaking. Bijvoorbeeld door mensen die geen wederhoor geven in de krant, maar w\u00e9l \u2019s avonds in een talkshow het medium in diskrediet willen brengen, geen podium te geven.<\/p>\n

6. In gesprek met het publiek: hoort dat bij de journalistieke taak?
\n<\/strong>Hoe is het om als hoofdredacteur met drie ordners vol bedreigingen van \u00e9\u00e9n enkele lezer op het politiebureau te belanden? Interactie met het publiek fungeert als voelspriet voor redacties, maar brengt ook risico\u2019s met zich mee: angst, intimidatie, soms zelfs trauma.<\/p>\n

Wat betekent dit voor de journalistieke rol? Is dejournalist ook een gespreksleider in het publieke debat? Bij sommige media is interactie inmiddels een vast onderdeel van het werk, mede dankzij technologische ontwikkelingen. Maar journalisten zijn daar vaak niet voor opgeleid. Waar een docent-in-opleiding leert over de-escalatie en interactie met studenten, doen veel journalisten dat er \u2018een beetje bij\u2019. Wat dat betreft kunnen journalisten leren van andere gidsende beroepen. En op sociale media, gebouwd op zenden en polarisatie in plaats van dialoog, is dat gesprek extra moeilijk te voeren. Het lijkt soms een onmogelijke opgave.<\/p>\n

Journalistiek lijkt door technologie ook anoniemer geworden: \u2018vroeger waren journalisten in de stad, nu huizen ze aan de randen.\u2019<\/p>\n

7. Journalistiek zoals we die nu kennen, zal uitsterven.
\n<\/strong>Misschien moet ons journalistieke landschap eerst een beetje kapotgaan, voordat het beter wordt, werd voorspeld in de laatste sessie. Journalistiek zoals we het nu kennen, zal over dertig jaar niet meer bestaan. Dat is geen oproep tot apathie of cynisme. Het is juist verontrustend dat maar weinig journalisten zich hier echt druk om lijken te maken. De noodzaak voor journalistieke media om zichzelf opnieuw uit te vinden, is enorm. Met maar door blijven zenden, gaan we het niet redden. Laten we wel wezen, merkt een deelnemer op, hoeveel van het eerstelijns nieuws is in onze flooded zone <\/em>\u00e9cht waardevol?<\/p>\n

Mensen zullen altijd op zoek zijn naar kwalitatieve, betrouwbare informatie, is de aanname. Het is aan ons om te doen wat in ons vermogen ligt om een jonge generatie te helpen de initiatieven van de toekomst te starten, die hierin zullen voorzien. En we moeten blijven proberen om een rijk, pluriform medialandschap te beschermen: lead by example<\/em>. Als we niets doen, zullen chatbots in ieder geval de belangrijkste nieuwsbron worden.<\/p>\n

8. Is journalistiek nog wel nodig?
\n<\/strong>Vroeger stond er op onze redactie \u00e9\u00e9n computer, vertelt een deelnemer. Over dat apparaat dacht men destijds \u201cdie hebben we niet nodig, want de journalistiek is zo sterk\u201d. Inmiddels zijn de rollen bijna omgedraaid: grote techbedrijven zijn de curator van onze media en steeds meer jongeren lijken juist journalistiek niet meer nodig te hebben. Met name onder 18- tot 35-jarigen neemt de interesse in en het gebruik van nieuws af, volgens het Digital News Report 2025<\/a>.<\/p>\n

De vraag is: hoe erg is die desinteresse? Moet in een gezonde, goedwerkende democratie iedereen het nieuws kijken? Zijn mensen onder de 35 daadwerkelijk minder ge\u00efnformeerd? Begrijpen ze de wereld minder goed? Moeten we ze bij de hand nemen, of loopt het wel los? Wat zou er eigenlijk gebeuren als journalisten vier dagen gaan staken?<\/p>\n

Zorgwekkender dan die veranderende nieuwsconsumptie en -behoefte is misschien wel dat voor een groeiende groep mensen het onderscheid tussen feit en fictie lijkt te vervagen. Hoe weten we nog wat waar is en wat niet?<\/p>\n

\"\"
\nFoto’s: Anne van Zantwijk<\/em><\/p>\n

Dit najaar organiseert Stichting Democratie en Media reflectiesessies over de democratische rechtsstaat. Daarnaast vindt begin 2026 de tweede editie van de Journalistieke Driedaagse<\/a> plaats, waar deelnemers zich drie dagen vastbijten in een vraagstuk over de toekomst van journalistieke media.<\/em><\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

delen:<\/p>\n <\/div>\n

\n \n \n \n <\/svg>\n <\/a>\n <\/div> \n \n
\n \n \n \n <\/svg>\n <\/a>\n <\/div> \n
\n \n \n \n <\/svg>\n <\/a>\n <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":11,"featured_media":4127,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[49],"class_list":["post-4123","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nieuws"],"acf":[],"yoast_head":"\nReflectiebijeenkomsten journalistiek: \u2018Hoeveel van het eerstelijns nieuws is in onze flooded zone \u00e9cht waardevol?\u2019 - Stichting Democratie en Media<\/title>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\t\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\t\n