Terugkomdag alumni Journalistieke Driedaagse: ‘Ik sta hier als een ander mens dan twee jaar geleden’

Op 7 oktober 2026 kwamen deelnemers van de Journalistieke Driedaagse van 2024 en 2026 samen in Amsterdam voor een terugkomdag. Hoe kijken ze nu naar de vragen waar ze toen drie dagen over spraken?

Tijdens de eerste editie ging het over de vraag hoe de journalistiek relevant blijft. Techreuzen en hun AI zijn sindsdien nog dieper in onze informatievoorziening gekropen, en daarover was iedereen het eens. ‘Ik sta hier als een ander mens dan twee jaar geleden’, aldus een deelnemer. ‘Toen was ik veel hoopvoller, in ieder geval voor legacy media.’ Inmiddels twijfelt ze of de gevestigde media nog te redden zijn. ‘Misschien moet het eerst doodgaan, zodat er iets nieuws uit de as kan herrijzen.’ Hoop ziet zij vooral in nieuwe initiatieven daarbuiten, al hebben onafhankelijke media en individuele makers het ook zwaar.

Een ander zette twee jaar geleden nog alles op de feiten, maar denkt daar nu anders over. ‘Feiten alleen zijn niet meer genoeg, er moet iets menselijks bij.’ De groep van 2026 boog zich over de democratische rol van de journalist in de huidige communicatiecultuur. Zij hebben de Driedaagse nog geen jaar achter zich, en daar leek de toon iets minder somber. Wel vonden ook zij het lastig om zich tot hun vraag te verhouden. Een deelnemer vond het juist hoopvol dat iedereen, overal, met dezelfde vragen worstelt. Toch klonk er ook ongemak. Twee deelnemers hadden Haagse journalisten zich hardop horen afvragen: ‘Wat doen we hier eigenlijk?’ En voor een ander gaat er geen dag voorbij zonder dat het over AI en journalistiek gaat.

AI als zondebok

Somber of niet, berustend was geen van beide groepen. Irritatie klonk dan wel vaak, maar niet alleen over techbedrijven en AI. Ook over hoe iedereen AI als zondebok aanwijst, terwijl er ook veel andere dingen aan de hand zijn. In de sector is AI een verklaring voor alle problemen geworden. Zo wijzen journalisten steeds naar buiten, terwijl er op redacties en in het mediabestel ook behoorlijk wat werk aan de winkel is. ‘Het is én-én’ kwam naar voren. ‘AI is een probleem, én journalistieke media hebben iets te doen.’

Wat heeft de Journalistieke Driedaagse in gang gezet? Voor een deelnemer was de vraag hoe de journalistiek relevant blijft eerst iets om mee aan de slag te gaan. Nu is het een hoofdthema in het eigen werk en in het denken over journalistiek. ‘Het is eigenlijk de enige echt belangrijke vraag.’ Iemand anders antwoordde dat journalisten opnieuw moeten leren luisteren naar hun publiek, en maakte dit dan ook de kern van het eigen werk.

Twee toekomsten

Ezra Eeman, sinds kort directeur AI en Media bij uitgeversorganisatie WAN-IFRA, nam de deelnemers mee in de wereld van AI-agents: systemen die je niet alleen advies geven, maar zelf handelen. Een chatbot vertelt je welke reis je kunt boeken, een AI-agent boekt hem. AI-agents zoeken en kiezen voor je, en straks anticiperen ze op wat je nodig denkt te hebben. ‘Het gaat steeds minder over het maken, en steeds meer over de vraag wie de belofte bewaakt die journalistiek doet.’ Bij elk dilemma schetste Eeman twee mogelijke toekomsten, waarvan één sterk bepaald door AI-agents.

Een van de dilemma’s ging over de vorm van journalistiek. Blijft het artikel de basis, of wordt nieuws vloeibaar, bijvoorbeeld als audio, als samenvatting, als gesprek, aanpasbaar voor wie het consumeert? Bits en pieces die je in verschillende vormen tot je kunt nemen, afhankelijk van je persoonlijke voorkeuren.  Voor de een was het een non-discussie, want journalistiek is nog nooit één vorm geweest. Een ander hield heel nuchter vast aan het artikel, die zou het meest geschikt zijn om grote hoeveelheden informatie genuanceerd en volledig weer te geven. Een derde zag een groter risico. Als iedereen een eigen versie van het nieuws krijgt, kun je er niet meer samen over praten. ‘Je hebt een gedeelde werkelijkheid nodig.’

Ook schuurden de cijfers die Eeman de deelnemers voorschotelde. Weinig mensen zoeken bij een chatbot bewust naar nieuws. Toch is journalistiek werk overal te vinden. Het voedt namelijk antwoorden op allerlei andere vragen die mensen aan AI stellen. De journalistiek wordt zo een onzichtbare redacteur. Een deelnemer wees op de paradox daarvan. AI wordt nu gevoed door journalistiek werk, maar als agents alles overnemen, droogt die bron op. Én tegelijkertijd groeit het aantal jongeren dat AI gebruikt als nieuwsbron.

Eeman sloot zijn presentatie af met een waarschuwing: ‘In een wereld waarin een agent alle bronnen kan raadplegen en samenvatten, heeft geen enkele bron in z’n eentje nog onderhandelingsmacht.’

Aan het eind van de avond zei een deelnemer hardop wat waarschijnlijk iedereen dacht: ‘zelfs de best geïnformeerde persoon in de zaal weet niet waar we naartoe gaan.’

Foto’s: Anne van Zantwijk