@politiekejongeren-oprichter Nugah Shrestha: ‘Politieke macht en de media zijn nu zo met elkaar verweven dat journalistieke waarden vertroebelen’

Een Instagramaccount met 178.000 volgers, een eenmansredactie en een uitnodiging om aan tafel te zitten met hoogleraren, hoofdredacteuren en wetenschappers. Voor Nugah Shrestha, oprichter van het Instagramaccount @politiekejongeren, is dat vooral te danken aan het veranderende medialandschap. Tijdens de drie expertsessies van Het Grote Mediadebat sprak hij als contentmaker over de rol van nieuws en media in de democratie. Zijn afdronk: de invloed van sociale media op de democratie wordt onderschat en de politiek moet daar actiever op reageren.

We kennen de trias politica: de scheiding tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De ambtenarij wordt soms als vierde macht aangeduid. Maar volgens Nugah is er nog een vijfde macht die meer aandacht verdient: de media.

‘Ik denk dat we vaak onderschatten hoe groot de rol van media en journalistiek is in het scheppen van een bepaald maatschappelijk beeld’, zegt hij. ‘Een beeld dat vervolgens weer onze politieke keuzes beïnvloedt.’

Frames

‘Migratie is hier een voorbeeld van. Een onderwerp waarin dezelfde frames keer op keer terugkeren in de media, zoals zichtbaar werd tijdens de afgelopen verkiezingen.’ Het is de taak van de traditionele media om kritisch te zijn en feitelijkheden te controleren, vindt Nugah. ‘In plaats daarvan zien we dat traditionele media bepaalde frames steeds meer normaliseren en dat bepaald woordgebruik wordt overgenomen. Dat vind ik niet goed.’

Met zijn Instagramaccount probeert Nugah juist die kritische vragen te stellen. Dat lukt: zijn account heeft inmiddels 178.000 volgers. Hij wordt uitgenodigd voor panels en praatprogramma’s en zijn artikelen en essays worden gepubliceerd door diezelfde traditionele media. ‘Ook dat is tegenstrijdig. Zonder sociale media was dat niet mogelijk geweest.’

‘Ook traditionele media weten niet of hun posts, wereldnieuws of niet, bovenaan de feed eindigen.’

Als contentmaker is ook hij afhankelijk van algoritmen die grotendeels ondoorzichtig zijn. In de expertsessies bracht Nugah daarom een onderwerp ter tafel waar volgens hem nog weinig aandacht voor is: zelfcensuur onder makers. ‘Als je account wordt verwijderd door een algoritme waar je geen enkele inzage in hebt, ben je klaar. Maar wie dat bepaalt en waarom, is ondoorzichtig.’

‘Ook traditionele media weten niet of hun posts, wereldnieuws of niet, bovenaan de feed eindigen.’ De regie over wat mensen daadwerkelijk te zien krijgen, ligt tegenwoordig niet meer alleen bij journalistieke redacties, maar ook bij de platforms.

Verweven met de politiek

Daarmee komt hij bij een terugkerend thema: politieke macht. ‘We hebben het in de expertsessies veel gehad over de waarden van media, journalistiek en democratie. Hoe houden we die in stand? Dat heeft met macht te maken en, in mijn optiek, met politieke macht. 

Als voorbeeld noemt hij het verhoor van Facebooktopman Mark Zuckerberg, die in 2018 voor het Amerikaanse Congres moest verschijnen na het Cambridge Analyticaschandaal. Het bedrijf had gegevens van tientallen miljoenen Facebookgebruikers zonder toestemming verzameld en gebruikt voor gerichte politieke advertenties. De affaire maakte zichtbaar hoe een Big Techbedrijf persoonlijke data inzet voor politieke beïnvloeding, maar ook hoe sociale media hun intrede hebben gedaan in de politieke arena: Steve Bannon was betrokken bij Cambridge Analytica en speelde later een belangrijke rol in de campagne van Donald Trump.

Die verwevenheid gaat volgens Nugah steeds verder. In onder meer de Verenigde Staten en Brazilië krijgen extreemrechtse contentmakers en podcasters toegang tot de politieke arena. Het gedachtegoed wordt genormaliseerd. Dit komt duidelijk naar voren in de documentaire Louis Theroux: Inside the Manosphere en het boek Going Mainstream: How Extremists are Taking Over van Julia Ebner.

‘Het speelt mee dat politici ook onderhevig zijn aan de macht van diezelfde platforms. Politici zetten platforms als TikTok en Instagram gretig in om kiezers te bereiken.’ Dat brengt ze volgens Nugah in een ongemakkelijke positie. Het is volgens hem belangrijk dat politici kritisch blijven kijken naar de macht die deze platforms hebben, in plaats van ze in te zetten voor de volgende campagne.

‘De overheid loopt achter op het bedrijfsleven als het gaat om digitalisering en technologische ontwikkelingen. Hierdoor loopt wetgeving achter op de ontwikkelingen. In plaats van reactief te zijn, zou de politiek proactiever moeten handelen.’

Wat daarvoor nodig is? ‘Misschien wel meer experts in het politieke veld, of jonge stemmen, omdat zij beter begrijpen hoe het medialandschap eruitziet. Veel factoren spelen mee. Juist daarom is het goed om dit debat over macht en media te voeren.’

De vraag is niet óf, maar hoe

Ook het thema AI kwam aan bod tijdens de drie expertsessies. Niet iedereen aan tafel was daar enthousiast over. Nugah heeft er een pragmatische blik op: media veranderen nu eenmaal. De vraag is volgens hem niet óf je meegaat, maar hoe.

‘Vernieuwing proberen tegen te gaan heeft weinig zin. Het is mooi hoeveel verschillende mensen uit het veld hun zegje doen. Dat zorgt voor interessante discussies. Daar komen de beste ideeën uit voort.’

‘Vernieuwing proberen tegen te gaan heeft weinig zin.’

Nadenken over de toekomst blijft lastig, erkent hij. ‘Misschien kijken we over tien jaar terug op deze tijd en kunnen we ons niet meer voorstellen dat we toen meer dan vijf uur per dag op onze telefoon zaten. Of loopt het anders en bepaalt AI straks welk nieuws we te zien krijgen.’

Voor Nugah is één ding helder: ‘De politiek is aan zet.’