Ipsos I&O-onderzoek: Burgers ervaren de informatiesamenleving als een ‘informatiejungle’
De grootste uitdaging voor veel mediagebruikers is niet het gebrek aan informatie, maar juist het omgaan met een overvloed aan informatie. Dat blijkt uit een kwalitatief onderzoek van Ipsos I&O. In opdracht van SDM en de Argumentenfabriek vroeg het onderzoeksbureau Nederlandse burgers naar hun mediagebruik. Uit vier fysieke focusgroepen komt een duidelijk beeld naar voren: de huidige informatiesamenleving wordt ervaren als een ‘informatiejungle’.
We vroegen Ipsos I&O om te onderzoeken hoe de Nederlandse burger de informatiesamenleving ervaart. Dit deed Ipsos I&O aan de hand van gesprekken met vier fysieke focusgroepen in Amsterdam en Enschede, met in totaal 27 deelnemers. In beide plaatsen deden zowel burgers mee die relatief veel vertrouwen hebben in maatschappelijke instituties, zoals overheid en media, als burgers die relatief weinig vertrouwen hebben in deze instituties. De deelnemers verschilden in leeftijd, opleidingsniveau, woonomgeving, geslacht en achtergrond.
Informatiejungle
Opvallend is dat beide groepen grotendeels dezelfde uitdagingen in hun mediagebruik ervaren. Informatie is nu makkelijker beschikbaar dan vroeger, vaak gratis toegankelijk en afkomstig uit de hele wereld. De keerzijde van deze overvloed is dat veel mensen moeite hebben om overzicht te houden. De wildgroei aan platforms, bronnen, berichten en meningen ervaren beide groepen als een informatiejungle.
Wel verschillen de beide groepen in de manier waarop zij met deze uitdagingen omgaan. Mensen met veel vertrouwen in maatschappelijke instituties zoeken hun heil in een bredere mix van nieuwbronnen. Burgers met minder vertrouwen baseren zich daarentegen juist op hun directe omgeving, of ze keren zich gedeeltelijk af van het nieuws.
“Als ik iets echt moet weten, dan ga ik naar mijn broer toe. Het geeft me meer vertrouwen in de keuzes die ik maak.”
– Deelnemer met weinig vertrouwen
Algoritmes
De algoritmes van socialemediaplatforms kwamen in alle groepen ter sprake. Deelnemers zien de voordelen van aanbevelingen die aansluiten bij persoonlijke interesses en voorkeuren. Tegelijkertijd ervaren veel burgers dat zij daardoor minder controle hebben over wat zij te zien krijgen. Zij spreken over ‘informatiefuiken’ waarin steeds vergelijkbare informatie wordt aangeboden. Voor deelnemers raakt deze kwestie aan een fundamentele vraag: bepalen burgers nog zelf hun informatieomgeving, of wordt deze steeds meer voor hen samengesteld?
“Het nadeel is wel, als je in een fuik belandt, dan valt de andere kant van de medaille ook weg.”
– Deelnemer met veel vertrouwen
Tijdens de gesprekken kwamen in totaal acht terugkerende kwesties naar voren. Deze lees je in het rapport.
Het Grote Mediadebat
Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Stichting Democratie en Media, De Argumentenfabriek en NU.nl. Gezamenlijk zijn wij een landelijk gesprek gestart over de toekomst van onze media: Het Grote Mediadebat. Want wie bepaalt het nieuws dat je ziet? Wie controleert of het klopt? En wat gebeurt er als jij en je buurman over hetzelfde onderwerp praten, maar het toch over twee verschillende werelden lijkt te gaan? Dit zijn geen vragen voor media-experts alleen, maar voor iedereen. Ze gaan over de toekomst van onze democratie.
Naast het onderzoek van Ipsos I&O hebben we met experts gesprekken gevoerd over de belangrijkste kwesties voor ons medialandschap. Samen met de kwesties die uit dit onderzoek naar voren komen, zijn er zeven kernthema’s gekozen. Op NUjij leggen we deze wekelijks voor aan de lezers van NU.nl om hierover in gesprek te gaan. Vanaf het najaar gaan we ook offline in gesprek, tijdens meet-ups door heel het land.
Op de hoogte blijven? Meld je dan hieronder aan voor onze nieuwsbrief. Hierin ontvang je de stellingen die we zeven weken lang voorleggen op NUjij, kondigen we de meet-ups aan en houden we je op de hoogte van ontwikkelingen van Het Grote Mediadebat.
